Wikipedia is een van de meest bezochte websites ter wereld en toch weten veel mensen maar weinig over hoe het precies werkt. Miljoenen mensen zoeken er elke dag informatie op, van schoolkinderen die een werkstuk maken tot journalisten die snel iets willen nazoeken. Toch roept de online encyclopedie ook vragen op. Klopt alles wat er staat? Wie schrijft die artikelen eigenlijk? En is het betrouwbaar genoeg om op te vertrouwen?
Hoe de online encyclopedie tot stand komt
Wikipedia werd opgericht op 15 januari 2001 door Jimmy Wales en Larry Sanger. Het idee was simpel maar bijzonder: een vrij toegankelijke encyclopedie die iedereen kon schrijven en bewerken. Dat idee groeide uit tot een van de grootste kennisplatformen ooit. Inmiddels telt de Engelstalige versie meer dan zestig miljoen artikelen, en de Nederlandstalige versie heeft er ruim twee miljoen. Al die inhoud wordt geschreven en bijgehouden door vrijwilligers. Dat zijn gewone mensen die hun tijd en kennis inzetten zonder daarvoor betaald te worden. Ze worden ook wel redacteuren of bijdragers genoemd. Er zijn strenge regels voor wie iets mag schrijven en hoe dat moet gebeuren. Informatie moet worden onderbouwd met betrouwbare bronnen, zoals boeken, nieuwsartikelen of wetenschappelijke publicaties. Meningen of persoonlijke visies horen er niet in thuis.
Wat de encyclopedie betrouwbaar maakt en waar de grenzen liggen
Een veelgehoorde kritiek is dat iedereen artikelen kan aanpassen en dat de informatie daardoor onjuist kan zijn. Die zorg is begrijpelijk, maar de werkelijkheid is genuanceerder. Populaire en veelbekeken pagina’s worden voortdurend in de gaten gehouden door een gemeenschap van actieve vrijwilligers. Foutieve informatie wordt vaak binnen enkele minuten teruggedraaid. Bij gevoelige onderwerpen, zoals politiek of bekende personen, zijn artikelen soms beveiligd zodat alleen ervaren bijdragers ze kunnen aanpassen. Onderzoek heeft aangetoond dat de grote encyclopedie op wetenschappelijk gebied een vergelijkbare nauwkeurigheid heeft als traditionele naslagwerken. Toch zijn er ook zwakke plekken. Kleine of weinig gelezen artikelen worden minder goed bijgehouden. Ook ontbreekt er soms context of is de informatie verouderd. Het is daarom verstandig om de informatie te vergelijken met andere bronnen, zeker voor schoolopdrachten of professioneel gebruik.
De organisatie achter het platform
Achter de bekende encyclopedie zit de Wikimedia Foundation, een non-profitorganisatie gevestigd in San Francisco. Deze stichting beheert niet alleen het bekende informatieplatform, maar ook andere projecten zoals Wikidata, Wikimedia Commons en Wiktionary. De Wikimedia Foundation betaalt de servers, zorgt voor technische ontwikkeling en ondersteunt de wereldwijde gemeenschap van vrijwilligers. Het platform verdient geen geld met advertenties. In plaats daarvan vraagt het regelmatig om donaties van gebruikers. Die kleine bedragen bij elkaar zorgen ervoor dat de site voor iedereen gratis toegankelijk blijft. De stichting heeft als doel om kennis vrij beschikbaar te maken voor elke persoon op aarde, ongeacht het land of de taal.
Wikipedia in het dagelijks leven en onderwijs
Veel mensen gebruiken de digitale encyclopedie als eerste stap bij het zoeken naar informatie. Iemand die iets wil weten over een historische gebeurtenis, een beroemd persoon of een wetenschappelijk begrip, typt de zoekopdracht in en belandt vaak meteen op een Wikipedia-pagina. Zoekmachines zoals Google tonen de samenvatting van een artikel vaak direct in de zoekresultaten. Scholen hebben wisselende standpunten over het gebruik ervan. Sommige docenten moedigen leerlingen aan om het als startpunt te gebruiken en daarna dieper te graven in de bronnen die onderaan elk artikel staan. Andere scholen verbieden het als directe bron, juist omdat de inhoud kan veranderen. Dat is een bewuste keuze, want de vermelde bronnen onderaan een artikel zijn vaak juist waardevol. Ze wijzen de weg naar boeken, rapporten en artikelen die grondiger zijn uitgewerkt. Wie slim zoekt, gebruikt de encyclopedie dus niet als eindbestemming maar als vertrekpunt.
Veelgestelde vragen
Kan iedereen een Wikipedia-artikel aanmaken?
Ja, in principe kan iedereen een nieuw artikel aanmaken. Een artikel moet wel voldoen aan de richtlijnen van het platform. De informatie moet aantoonbaar kloppen en gebaseerd zijn op betrouwbare bronnen. Artikelen over onderwerpen die niet aan die eisen voldoen, worden verwijderd door de gemeenschap van vrijwilligers.
Is Wikipedia in meerdere talen beschikbaar?
Wikipedia is beschikbaar in meer dan driehonderd talen. Elke taalversie heeft zijn eigen gemeenschap van schrijvers en redacteuren. De inhoud verschilt soms per taal, omdat vrijwilligers zelf bepalen welke artikelen ze schrijven en bijwerken.
Hoe worden fouten in artikelen gecorrigeerd?
Fouten in Wikipedia-artikelen worden gecorrigeerd door de vrijwilligers die de pagina’s in de gaten houden. Bij populaire artikelen gaat dat snel, soms binnen minuten. Bij minder bekeken pagina’s kan het langer duren voordat een fout wordt opgemerkt en hersteld. Iedereen die een fout ziet, kan dit zelf aanpassen of melden.
Mag je Wikipedia gebruiken als bron voor een scriptie of werkstuk?
Voor een scriptie of formeel werkstuk wordt Wikipedia meestal afgeraden als directe bronvermelding. De reden is dat de inhoud kan veranderen en niet altijd door experts is geschreven. Wel is het nuttig om via de bronnen onderaan een artikel te zoeken naar betrouwbare publicaties die je vervolgens wél kunt gebruiken als bron.
